Artykuł

22 styczeń 2017

Call for Papers: „Pamięć Kresów – Kresy w pamięci” - konferencja naukowa, Gliwice, 25–27 października 2017 (zgłoszenia do 28 lutego 2017)

Kategoria: Konferencje, XXw, Aktualności

W dniach 25-27 październiak 2017 roku w Gliwicach odbędzie się ogólnopolska konferencja naukowa: „Pamięć Kresów – Kresy w pamięci”. Organizatorami wydarzenia są Oddziałowe Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Muzeum w Gliwicach

 

Masowe przesiedlenia obywateli II Rzeczpospolitej, zmuszonych do opuszczenia ojcowizny i osiedlenia się w większości przypadków na terenach należących przed wojną do państwa niemieckiego przez prawie pół wieku określano mianem „repatriacji”, semantycznie tożsamym z „powrotem do ziemi ojców”, co miało swoje uzasadnienie polityczne i propagandowe, jednak nie odpowiadało faktycznej sytuacji, w jakiej znaleźli się przesiedlani. Przybywali oni na ziemie nowe, obce i nieznane. W nowym miejscu i otoczeniu próbowano kultywować pamięć o opuszczonej „małej ojczyźnie”. W pierwszych latach po wojnie często spontanicznie rekonstruowano struktury społeczne i instytucje, często będące wprost przeniesieniem w nowe miejsce tych istniejących wcześniej na Kresach. Powstały liczne zakłady rzemieślnicze, prywatne restauracje i kawiarnie, nazwą a często i wystrojem nawiązujące do miejsc bezpowrotnie utraconych.

Likwidacja opozycji po 1947 r. i przyjęcie przez komunistów polityki szybkiej i całkowitej adaptacji wzorców sowieckich, przekreśliły szansę na „politykę pamięci” Kresów w przestrzeni publicznej. Wraz z likwidacją większości zakładów rzemieślniczych i prywatnych lokali w ramach tzw. bitwy o handel, z ulic miast zniknęły szyldy mówiące o ich kresowych korzeniach. „Mistrza fryzjerskiego ze Lwowa” zastąpił niedookreślony „Fryzjer”, a kawiarnię „Lwowianka” przemianowano na „Warszawiankę”. Urodzonym za Bugiem, w przedwojennej Polsce, w dowodach, jako miejsce urodzenia wpisywano ZSRR. Ludziom, którym odebrano mieszkania, ziemię i groby, chciano jeszcze odebrać pamięć. Wszelkie formy kultywowania tradycji zostały zabronione albo ograniczone do wyrwanych z kontekstu znaczeń. O Polakach na Kresach, a zwłaszcza ich wojennych i powojennych mówiono publiczne tylko tyle, na ile zezwalały cenzorskie zapisy. Nieobecności Kresów w dyskursie publicznym towarzyszyła ich silna mitologizacja.

Dopiero pod koniec lat osiemdziesiątych w obliczu erozji systemu władze zgodziły się na powstanie pierwszych towarzystw i organizacji zrzeszających mieszkańców dawnych polskich ziem położonych na wschód od linii Bugu. Za główny cel obrano przywrócenie szeroko rozumianej pamięci o Kresach i pomoc nielicznym rodakom, którzy pozostali na wschodzie. Zaczęto wydawać broszury i dodatki do lokalnych czasopism, organizowano spotkania, zbierano składki. Próbowano nadgonić stracony czas. Wiosną 1990 r. minęło 45 lat od chwili, kiedy pierwsi Polacy z przedwojennych, wschodnich województw Rzeczpospolitej, w zorganizowanych transportach, na zawsze opuścili swą „małą ojczyznę”. Ci, którzy w 1945 r. mieli ok. dwadzieścia lat, w 1990 r. zbliżali się do siedemdziesiątki. Wielu były schorowanych, najstarsi pomimo szczerych chęci, nie mogli się już czynnie zaangażować się w pracę nowopowstałych towarzystw. Swoje najaktywniejsze lata przeżyli w czasach, kiedy miejscem kultywowania pamięci o utraconym świecie były co najwyżej cztery ściany własnego mieszkania.

 

Organizatorzy konferencji chcą przyjrzeć się na szeroko rozumianą „pamięć Kresów / pamięć o Kresach” w czasach PRL oraz w próby jej rekultywacji w pierwszych latach transformacji, do końca XX stulecia.

Obszary tematyczne konferencji:

  • Mieszkańcy wysiedleni z Kresów w miastach Ziem Zachodnich i Północnych – problemy adaptacji, akulturacji i współistnienia z ludnością rodzimą.
  • Miasta Ziem Zachodnich i Północnych, jako przestrzeń kultywowania pamięci o Kresach w pierwszych latach po II wojnie światowej.
  • Likwidacja wątków kresowych w przestrzeni publicznej po 1947/1948 r.
  • Kresy i tradycje kresowe w przestrzeni publicznej w czasach PRL.
  • Polityka (nie)pamięci? Oficjalny dyskurs o Kresach w czasach PRL.
  • Przeciwdziałanie odradzaniu się organizacji, związków i tradycji kresowych; rola PZPR, działania UB/SB.
  • Lwów i Wilno – jak o miastach tych pisano i mówiono w czasach PRL?
  • Cenzura wobec Kresów i tradycji kresowych.
  • Kresy w publicystyce i prasie reżimowej.
  • Kresy w publicystyce i prasie „drugiego obiegu”.
  • Turystyka „sentymentalna” na Kresy i kontakty rozdzielonych rodzin w czasach PRL.
  • Kościół i jego rola w podtrzymywaniu pamięci o Kresach.
  • Pamięć prywatna: podtrzymywanie pamięci o Kresach i tradycjach kresowych w przestrzeni prywatnej, archiwa i kolekcje prywatne.
  • Cmentarze i sztuka sepulkralna jako miejsca pamięci o utraconej „małej ojczyźnie”.
  • Kresy jako element mitologii politycznej opozycji antykomunistycznej.
  • Powstanie pierwszych organizacji i związków kresowych w II poł. dekady lat 80. XX wieku.
  • Pamięć o Kresach w pierwszych latach po upadku komunizmu.

Organizatorzy zachęcają do zgłaszania propozycji referatów historyków, socjologów, politologów, literaturoznawców i reprezentantów innych dziedzin humanistyki.

Przewidziana jest publikacja pokonferencyjna. Prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia w miesiąc po zakończeniu konferencji tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN.

 

Organizatorzy nie pobierają opłaty konferencyjnej. Prelegentom zapewniamy nocleg i wyżywienie oraz zwrot kosztów podróży w formie honorarium autorskiego.

Pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych.

 

Wypełnione zgłoszenia udziału w konferencji (na formularzu dostępnym na stronie konferencji) osób pragnących wygłosić referat przyjmowane będą do 28 lutego 2017 r.

Program konferencji zostanie ustalony do końca marca 2017 r.

 

Zgłoszenia i ewentualne należy kierować do dra Bogusława Tracza :

boguslaw.tracz@ipn.gov.pl 

tel. 32 2070327

Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN, ul. Józefowska 102, 40–145 Katowice.

 

 

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej

Nowości wydawnicze

Pamiętniki Stanisława Augusta i ich bohaterowie (recenzja)

Filmy historyczne

"Jak Pan Bóg pozwoli zmartwychwstać" - przedpremierowy pokaz filmu, 2 listopada 2016