Archiwa w Polsce
Spis archiwów państwowych, kościelnych, zakładowych, społecznych i prywatnych oraz innych zbiorów o charakterze archiwalnym w Polsce wraz z ich danymi kontaktowymi i adresami do witryn internetowych.
Największy zbiór archiwaliów należy do państwa (archiwa te znajdują się głównie w Archiwach Państwowych i w archiwach wydzielonych). Duża część zasobów archiwalnych została zniszczona podczas II wś. Z zachowanych zasoby są ogólnodostępne, a Archiwa Państwowe na zlecenie wykonują usługi reprograficzne.
W Polsce istnieją obecnie różne rodzaje archiwów. Archiwa Państwowe działają niezależnie od archiwów wojskowych (Centralne Archiwum Wojskowe), kościelnych, prywatnych (KARTA) i innych instytucji (Żydowski Instytut Historyczny, Biblioteka Narodowa); każde z nich przechowuje innego typu materiały. Od tej reguły istnieją jednak liczne wyjątki. W archiwach państwowych możemy również znaleźć akta wytworzone przez zakony i gminy wyznaniowe czy prywatne majątki ziemskie. Obok nich znaleźć można spuścizny wybranych osób prywatnych. Największa liczba archiwaliów polskich znajduje się obecnie w zasobie Archiwów Państwowych, które wraz z innymi archiwami (tzw. wyodrębnionymi) stanowią państwową sieć archiwalną. Archiwa wyodrębnione, które dopiero po pewnym czasie przekażą swój zasób do Archiwów Państwowych, to obecnie: Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Centralne Archiwum Wojskowe, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwa Sejmu, Senatu, Archiwum Kancelarii Prezydenta RP, Archiwum Agencji Wywiadu i Archiwum Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Kształt polskiego zasobu archiwalnego w dużej mierze jest konsekwencją burzliwych dziejów Polski: zniszczeń wojennych, rabunkowej polityki państw zaborczych, emigracji i przemieszczeń materiałów, dlatego też archiwalia uległy częściowo zniszczeniu i rozproszeniu prawie po całym świecie.
Pracą Archiwów Państwowych w Polsce kieruje Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, podlegający Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W Polsce istnieją trzy archiwa centralne, które gromadzą archiwalia o znaczeniu państwowym, czyli akta wytworzone przez ministerstwa i inne instytucje: Archiwum Główne Akt Dawnych gromadzi dokumentację do 1918 roku, Archiwum Akt Nowych zawiera materiały od 1918 roku, natomiast Narodowe Archiwum Cyfrowe (do niedawna nazywane Archiwum Dokumentacji Mechanicznej) posiada wyłącznie nagrania dźwiękowe i materiały ikonograficzne. Poza archiwami centralnymi istnieje sieć archiwów państwowych ulokowanych w największych miastach Polski. Archiwa te gromadzą akta pozostałe po jednostkach administracyjnych (i nie tylko) działających na ich terytorium.
Wszystkie materiały, jakie należą do zasobu każdego archiwum, są podzielone na zespoły. Każdy z nich składa się z materiałów archiwalnych wytworzonych tylko przez jednego aktotwórcę, nosi jego nazwę oraz daty skrajne funkcjonowania (np. Urząd Wojewódzki Krakowski 1918-1939). Zespół składa się z jednostek archiwalnych dostępnych w różnej formie - teczek, poszytów, papierów luźnych. Każdy zespół ma osobny inwentarz, w którym są spisane i opisane wszystkie jednostki archiwalne.
Archiwa są dostępne dla wszystkich użytkowników. Po wypełnieniu zgłoszenia użytkownik powinien zapoznać się ze spisem zespołów, a następnie sięgnąć po inwentarz. Warto zacząć od przeczytania wstępu. Po zapoznaniu się ze spisem jednostek archiwalnych należy wybrać te, które nas interesują, i zamówić wypełniając odpowiednie rewersy.
W archiwach państwowych nie wolno wykonywać kopii ani zdjęć samodzielnie. Kopie z oryginałów lub mikrofilmów, zdjęcia lub skany należy zamówić w serwisie reprograficznym - cenniki są dostępne na stronach internetowych archiwów.
