Muzea w Polsce
Początki polskich muzeów sięgają XVI i XVII wieku, kiedy to królowie i magnaci zaczęli tworzyć według określonego planu wartościowe kolekcje dzieł sztuki. Pierwszym muzeum odnoszącym się do dziejów Polski była kolekcja księżnej Izabeli Czartoryskiej, ulokowana w specjalnie na ten cel wzniesionym budynku w Puławach zw. Świątynią Sybilli. W II połowie wieku XIX zaczęły powstawać pierwsze muzea oparte na naukowych przesłankach - w 1862 r. w Warszawie założono Muzeum Sztuk Pięknych, w 1879 r. Muzeum Narodowe w Krakowie, a w 1874 r. muzeum miejskie we Lwowie. Pierwszym większym muzeum regionalnym było Muzeum Tatrzańskie utworzone w1888 r. w Zakopanem. Po I wojnie światowej nastąpił rozwój muzealnictwa, m.in. w Polsce powstało w 1930 r. pierwsze na świecie muzeum sztuki współczesnej - Muzeum Historii i Sztuki w Łodzi (obecnie Muzeum Sztuki). W okresie II wojny światowej polskie muzea i zbiory poniosły znaczne straty sięgające setek tysięcy zabytków.
Po 1945 r. muzea zostały upaństwowione oraz zreorganizowane. Największe muzea otrzymały rangę muzeów narodowych, większe muzea o znaczeniu ponad regionalnym nazwano muzeami okręgowymi, których zadaniem poza prowadzeniem zwykłej działalności muzealnej była opieka nad mniejszymi muzeami, określanymi mianem regionalnych. Dla upamiętnienia miejsc męczeństwa zorganizowano muzea martyrologiczne, zlokalizowane na terenach obozów koncentracyjnych, obozów zagłady i w miejscach kaźni.
21 listopada 1996 r. została uchwalona przez Sejm RP ustawa o muzeach. Skutkiem tego uległa zmianie formalna struktura muzeów w Polsce - muzea są tworzone i prowadzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej, wojewodów, gminy, związki komunalne, osoby fizyczne i organizacje. Finansują je: budżet państwa, samorządy i osoby fizyczne. Muzeami państwowymi są nieliczne muzea utworzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej lub wojewodów. Większość muzeów w Polsce należy do samorządów różnego szczebla. Zarówno muzea państwowe jak i samorządowe, o najwyższym poziomie merytorycznej działalności i znaczeniu zbiorów, mogą ubiegać się o wpis do Państwowego Rejestru Muzeów. Noszą wtedy miano muzeum rejestrowanego. W 2000 r. w Polsce istniały 632 muzea, w których zgromadzono ponad 13 milionów muzealiów.
Obecny podział muzeów jest następujący: muzea narodowe (nie zawsze prowadzone przez państwo) posiadające najbogatsze zbiory, głównie z zakresu sztuki i rzemiosła artystycznego. Muzea te często prowadzą samodzielne badania naukowe np. w zakresie historii sztuki czy też konserwacji. Pozostałe muzea to muzea okręgowe i regionalne należące do samorządu. Ich zbiory są zróżnicowane, przeważnie związane są z historią regionu, w którym funkcjonują. Osobną grupę stanowią muzea archeologiczne, gromadzące i udostępniające zabytki związane z prehistorią i okresem wczesnego średniowiecza. Wiele z nich prowadzi działalność w zakresie prac archeologicznych. Liczne w Polsce są muzea biograficzne ukazujące życie i twórczość artystów, uczonych i bohaterów narodowych. Specjalne miejsce w polskim muzealnictwie zajmują muzea etnograficzne i skanseny, w pond 40 instytucjach prezentowane są zabytki kultury ludowej. Skanseny są także miejscem, gdzie kontynuowane są zanikające zawody np. kowalstwo czy bednarstwo. Poza skansenami etnograficznymi w Polsce istnieją także skanseny dawnej techniki w miejscach, gdzie znajdowały się obiekty przemysłowe oraz muzea techniki, w których gromadzone są zabytki związane z przemysłem i transportem np. kolejnictwem czy żeglugą. Muzea historyczne ukazują zarówno historię państwa polskiego, miast jak i określonych wydarzeń historycznych. W tej grupie muzeów pojawiły się pierwsze w Polsce muzea o charakterze narracyjnym, sięgające po najnowsze środki przekazu. Wśród nich znajdują się Muzeum Powstania Warszawskiego, obecnie realizowane Muzeum Żydów Polskich i projektowane Muzeum Historii Polski.
Wszystkie muzea poza działalnością wystawienniczą prowadzą różne formy działalności edukacyjnej. Większość z nich posiada własne strony internetowe na których prezentowane są wiadomości o muzeach i ich specyfice. Wiele z nich sięga po nowatorskie rozwiązania w zakresie pracy oświatowej, zwłaszcza skierowanej do dzieci i młodzieży. W ostatnich latach nastąpił także gwałtowny rozwój działań zmierzających do odtwarzania wydarzeń z przeszłości - powstały liczne grupy rekonstrukcyjne, które odtwarzają wydarzenia historyczne od czasów najdawniejszych (np. podczas pikników archeologicznych w Biskupinie) poprzez okres średniowiecza (liczne bractwa rycerskie), czasy nowożytne, okres napoleoński i wydarzenia II wojny światowej. Wiele z tych grup rekonstrukcyjnych działa w ścisłym powiązaniu z muzeami, wielokrotnie realizując na ich rzecz programy edukacyjne.
Muzea są także miejscem, gdzie prowadzone są badania naukowe np. w zakresie historii, historii sztuki oraz konserwacji. Większość muzeów publikuje zarówno naukowe katalogi swoich zbiorów, wystaw czasowych, jak też prace naukowe i popularnonaukowe dotyczące tematyki prezentowanej w muzeach.
